Oblicza odwagi – tybetański opór: 1959-2009
10 marca jest dla Tybetańczyków także dniem dumy i pamięci narodowej. Tego dnia na całym świecie powiewają tybetańskie flagi. To także dzień uczczenia pamięci bohaterów: żywych i tych, którzy odeszli, poświęcając życie walce o wolność i niepodległość.
Marcowy wiatr
Jamyang Norbu
Smutną prawdą jest, że powstania nigdy się nie skończą. Każdy z nas musi to zaakceptować. Pokojowe, jak to ma miejsce obecnie, czy gwałtowne, co jest ponurą wizją przyszłości – powstania będą trwały. Jedynym sposobem by się skończyły jest pozbycie się nas przez Chińczyków, jako narodu lub odzyskanie niepodległości.
Tenzin Gyatso – J.Ś. XIV Dalajlama (wiek: 74 lata)
Jego Świątobliwość Dalajlama jest najważniejszą postacią związaną z ruchem oporu Tybetańczyków, która zawsze niezłomnie stawała w obronie wolności swoich rodaków oraz znosiła ciężar przywództwa przez dekady. Tekst o Jego Świątobliwości jest ostatnim w cyklu OBLICZA ODWAGI
Oser (wiek: 42 lata)
Paradoksalnie, miejsce, w którym mieszka oraz umiejętność czytania i pisania po chińsku, przyniosły jej ogromną popularność, co nie byłoby możliwe, gdyby pisała po tybetańsku z Tybetu. Jest jedynym głosem z Tybetu, który dociera do Chin i świata zewnętrznego.
Dziewięć tybetańskich kobiet – delegatek na Konferencję Kobiet w Pekinie
Członkinie delegacji protestowały, chodząc w ulewnym deszczu, z ustami zawiązanymi jedwabnymi szalami, które organizatorzy rozdawali kilka dni wcześniej, podczas ceremonii otwarcia.Fotografie zakneblowanych Tybetanek, po twarzach których płynęły łzy, następnego dnia obiegły cały świat.
Ugyen Trinley Dorje – XVII Karmapa (wiek: 23 lata)
Opuszczając klasztor Tsurphu, Karmapa rozpoczął śmiałą ucieczkę samochodem, pieszo, na końskim grzbiecie, helikopterem, pociągiem i taksówką do Nepalu a następnie do Indii, docierając 5 stycznia 2000 r. do Dharamsali, siedziby Dalajlamy i tybetańskiego rządu emigracyjnego.
Jamyang Norbu (wiek: 49 lat)
Podczas tegorocznego Losaru, Jamyang by uhonorować prowadzoną przez Tybetańczyków w Tybecie kampanię nieposłuszeństwa obywatelskiego „podarował” działaczom niepodległościowym tekst, zawierający historyczne dowody na to, że Tybet, przed chińską inwazją, był niepodległym krajem.
Wangdu (wiek: 41 lat)
Aresztowanie Wangdu miało miejsce 14 marca 2008 roku. Wangdu został oskarżony przez Sąd Ludowy Średniego Szczebla o „szpiegostwo” i skazany na karę dożywocia za domniemane przekazywanie informacji na temat sytuacji w Tybecie
Norzin Wangmo (wiek: 30 lat)
Norzin Wangmo jest urzędniczką z Ngaba Trochu, okręg Ngaba – głównym centrum oporu politycznego wschodnim Tybecie. Nie wiadomo dokładnie o co została oskarżona, ale uznano ją za winną i skazano na pięć lat więzienia za przekazywanie przez telefon i internet informacji o sytuacji w Tybecie.
Lhasang Tsering
Lhasang Tsering dołączył do bojowników tybetańskiego ruchu oporu, którzy działali wówczas w Mustangu, w Nepalu. Gdy w 1974 roku oddziały partyzanckie zostały rozbite Tsering wrócił do Dharamshali i rozpoczął pracę w Departamencie Bezpieczeństwa Tybetańskiego Rządu Emigracyjnego…
Dhondup Wangchen (wiek: 34 lata)
Dhondup Wangchen i Gyatso zaczynali jako kompletni amatorzy bez jakichkolwiek doświadczeń w pracy z kamerą, ale pełni niezwykłej determinacji i odwagi. Przebyli tysiące mil na motorze, pokonali liczne przeszkody, a wszystko to, by świat usłyszał głos Tybetańczyków.
Nima Choedon (wiek: ok. 40 lat)
Nyima Choedron była przetrzymywana w zamknięciu w samotności przez pierwszy rok wyroku, w mającym złą opinię więzieniu Drapchi. Została zwolniona z więzienia w lutym 2006 roku, by móc wreszcie być razem ze swoją siedmioletnią już córką, która urodziła się tuż przed uwięzieniem Nyimy.
Bangri Tsamtrul Rinpoche (wiek: 52)
Życie Bangriego stało się koszmarem. Oddzielony od żony i nowo narodzonej córki, poddawany był brutalnym torturom. Przez pięć dni był przesłuchiwany w dzień i w nocy. Przetrzymywano go zakutego w kajdany. Skuto mu także nogi, na głowę założono kaptur i zmuszano do klęczenia na niskim stołku.
Tybetańska mniszka, nazwisko nieznane
Przypuszczenie, że udział w proteście zakończy się śmiercią i poczucie, że mimo to demonstracja jest jedynym możliwym wyborem, ukazuje niemal bezgraniczną odwagę, ale i desperację odczuwaną przez wielu Tybetańczyków, którzy ryzykują życie i wolność, stawiając opór okupacji i polityce Chin w Tybecie.
Choekyi Gyaltsen, 10-ty Panczenlama (1938-1989)
W 1964 roku Panczenlama został publicznie poniżony na spotkaniach tzw. Politbiura (Biura Politycznego), kiedy to odebrano mu wszelkie oznaki władzy, ogłoszono go „wrogiem narodu tybetańskiego” i uwięziono. Miał wtedy tylko 24 lata.
Dolma Kyab, pseudonim: Lobsang Kelsang Gyatso (wiek: 33)
Dolma Kyab jest autorem licznych prac i był w trakcie pisania obszernej analizy politycznej chińskich rządów w Tybecie, kiedy został aresztowany przez władze Chin w 2005 roku. 16 września 2005 roku został skazany na 10 lat więzienia przez sąd ludowy średniego szczebla w Lhasie. Apelacja złożona następnie przez jego rodzinę, a 10-letni wyrok został podtrzymany.
Tsarong Dazang Damdul (1888-1959)
Tsarong odegrał kluczową rolę w poprzedzającej wydarzenia z 1959 roku obronie Tybetu przed Chinami. Kiedy wojska chińskie dokonały inwazji na kraj w marcu 1910 roku, a Dalajlama uciekł do Indii, Tsarong pozostał na miejscu, na promie Chaksam, razem z żołnierzami tybetańskimi, by odpierać ataki oddziałów chińskich usiłujących odciąć Dalajlamie drogę ucieczki.
Lobsang Tsondrue (1911-1999)
Lobsanga Tsondrue bito szczególnie brutalnie, bo nie przestawał krytykować żołnierzy. “Krwawił z nosa, ust i uszu. Zebrał trochę krwi i rzucił w żołnierzy i strażników więziennych. Spowodowało to jeszcze brutalniejsze bicie, ale za każdym razem gdy odzyskiwał przytomność krzyczał na żołnierzy”.
Tenzin Delek Rinpoche (wiek: 58 lat)
„Jako Tybetańczyk zawsze byłem szczery i dbałem o dobro Tybetańczyków. Chińczykom nie podoba się to, co mówię i robię. Aresztowano mnie tylko dlatego. I odbiorą mi życie chociaż jestem zupełnie niewinny.”
Tenzin Tsundue (wiek: 34 lat)
„Walka o wolność jest moim życiem. Żyję po to, aby walczyć o wolność. Moje życie wypełnia walka.” Łącząc w sobie pasje poetycką oraz opór aktywisty, Tsundue zainspirował wielu Tybetańczyków oraz sprzymierzeńców sprawy tybetańskiej do walki za Tybet.
Geshe Lobsang Wangchuk (1914-1987)
Lobsang Wangchuk został oskarżony o napisanie “Historii niepodległości Tybetu”, w której dowodził niepodległości swego kraju. Chciał ją rozpowszechnić na szeroką skalę. W konsekwencji został oskarżony o podburzanie Tybetańczyków i skazany na śmierć.
