Oser (wiek: 42 lata)

Pisarka, poetka, blogerka

W przeciągu kilku ostatnich lat, Oser stała się głównym głosem Tybetu, mówiącym publicznie o życiu w Tybecie pod chińską okupacją, dając wyraz opiniom milionów Tybetańczyków, którzy nie mają możliwości opowiedzieć o tym światu zewnętrznemu. Począwszy od esejów na temat życia Tybetańczyków, opublikowanych i zakazanych przez Chiny w 2003 r., przez liczne posty w blogu i relacje w internecie, Oser, w niespotykany dotąd sposób – odważnie i poruszająco opisuje międzynarodowej publiczności rzeczywistość Tybetu pod chińskimi rządami. Uważa się, że jest ona pierwszą tybetańską intelektualistką, która używa współczesnych mediów by przekazać opinii publicznej tybetańskie poglądy i spory.

Studia nad chińską literaturą na Południowo-Zachodnim Uniwersytecie Mniejszości Narodowych w Chengdu oraz praca jako redaktor chińskojęzycznego czasopisma „Literatura Tybetańska” w Lhasie dały jej wykształcenie i podstawy, które w połączeniu z talentem sprawiły, że Oser mogła by być jedną z najjaśniejszych gwiazd chińskiego „Nowego Tybetu”. Zamiast tego, jest bezrobotna, żyje na wygnaniu w Pekinie.

Paradoksalnie, miejsce, w którym mieszka oraz umiejętność czytania i pisania po chińsku, przyniosły jej ogromną popularność, co nie byłoby możliwe, gdyby pisała po tybetańsku z Tybetu. Jest jedynym głosem z Tybetu, który dociera do Chin i świata zewnętrznego.

Oser urodziła się w Lhasie w 1966 r., na początku rewolucji kulturalnej, z tybetańskiej matki i ojca, który był w połowie Tybetańczykiem, a w połowie Chińczykiem. Jej ojciec był urzędnikiem w chińskiej Armii Ludowowyzwoleńczej, a oboje rodzice byli członkami Chińskiej Partii Komunistycznej. Gdy miała cztery lata, rodzina Oser została przeniesiona do Kardze, Kham (Autonomiczna Prefektura Ganzi, Syczuan). Po największej zawierusze rewolucji kulturalnej, Oser otrzymała chińskojęzyczną edukację, jak sama ją określa – „czerwoną edukację”. Nauka w języku tybetańskim nie była dostępna.
Później, studiowała literaturę na Południowo-Zachodnim Uniwersytecie Mniejszości Narodowych (dziś zwanym Południowo-Zachodnim Uniwersytetem dla Mniejszości) w Chengdu i pracowała przez dwa lata, przed przeprowadzaniem się do Lhasy w 1990 r., jako dziennikarka w Dartsedo (chiń. Kangding). Tam, została redaktorem magazynu „Literatura Tybetańska” i zaczęła pisać poezję. Ponieważ rosła jej literacka reputacja, dano jej możliwość nauki w Instytucie Lu Xun w Pekinie.

Oser mówi, że „wierzyła, że wojsko przyszło do Tybetu by uwolnić Tybetańczyków”. Ale w Lhasie Oser po raz pierwszy zaczęła poddawać w wątpliwość to, czego nauczyła się o relacjach pomiędzy Chinami a Tybetem. Zainteresowała się buddyzmem, i zaczęła czytać tłumaczenia książek przemycanych do Tybetu, między innymi „In Exile From the Land of the Snows” („Na wygnaniu z Krainy Śniegu”) Johna Avedona o inwazji Chin na Tybet i ucieczce Dalajlamy na emigrację. Początkowo, Oser była sceptyczna wobec książki, gdy jednak zapytała ojca i wuja, obaj potwierdzili, że większość z tego, co przeczytała, było prawdą.

W wywiadzie udzielonym Asia Media, Oser powiedziała:
„jak tylko to usłyszałam, przestałam wierzyć w Partię Komunistyczną. Te książki wywarły na mnie olbrzymi wpływ”.
„To było niewiarygodnie poruszające i całkowicie różne od tego, co uczyłam się w szkole. Uczono nas, że stary Tybet był ciemnym, zacofanym i przerażającym miejscem i że ALW przyszła i dała nam lepsze życie”.

W 1999 r. Oser wydała tomik poezji, w którym w zawoalowany sposób badała tybetańską tożsamość i „delikatne” kwestie. W 2003 r. wydała swoją drugą książkę „Notes on Tibet” („Uwagi o Tybecie”) – zbiór krótkich opowiadań, w której przeciwstawiła się chińskim władzom. “Notes on Tibet” stały się bestsellerem w Chinach, ale we wrześniu trafiły na indeks jako „szkodliwe dla zjednoczenia i solidarności [chińskiego] państwa”. Wg witryny internetowej Tibet Writes, oficjalny akt oskarżenia przeciw Oser obwiniał ją, iż „stąpając po politycznie niewłaściwym gruncie” i “chwaląc Dalajlamę i Karmapę, popiera wiarę w religię” i że „ma złe poglądy polityczne”. Powiedziano jej, że jeśli nie przyzna się do błędu, straci pracę.

W odpowiedzi na piśmie z 14 września 2003 r., skierowanej do swojego zespołu roboczego, napisała, że czasowo wyjeżdża z Lhasy bo wyparcie się wiary w buddyzm tybetański i przyznanie, że nie powinna „używać [własnych] oczu do obserwowania rzeczywistości w Tybecie gwałci jej powołanie i sumienie pisarki”. Odmowa przyznania się do błędu oznaczała utratę pracy, ubezpieczenia zdrowotnego, emerytury i innych korzyści oraz eksmisję z mieszkania. By ułatwić życie przyjaciołom i rodzinie, wyjechała z Lasy i zatrzymała się u przyjaciół w Pekinie.

Oser publikowała w internecie wiersze i eseje na temat tybetańskiej kultury i sytuacji politycznej. Zaczęła zgłębiać uczucia Tybetańczyków pod chińskimi rządami, ukazując smutek i biedę codzienności, a także przekazując wiadomości i informacje, do których niewielu reporterów albo organizacji monitorujących mogło dotrzeć.

Wg Jamyanga Norbu – tybetańskiego pisarza mieszkającego na uchodźstwie, pierwszy blog Oser z 2005 r. „[wprowadził] nowe standardy do szczerych dyskusji o sprawach takich jak AIDS w Tybecie, kolej tybetańska, rewolucja kulturalna w Tybecie czy powstanie 10 marca, które są nie tylko bardzo „delikatne” ale niebezpiecznie jest nawet głośno o nich myśleć… Jej teksty nadają surowej bezpośredniości wydarzeniom, sprawiając, że stają się bliskie i osobiste, jak żadna relacja zagranicznych dziennikarzy czy „ekspertów”.

Nie mogąc wydać w Chinach, Oser opublikowała kilka książek na Tajwanie, zwłaszcza “Forbidden Memory, a history of the Cultural Revolution in Tibet” („Zakazana pamięć – historia rewolucji kulturalnej w Tybecie”) – kolekcja niemal 300 rzadkich zdjęć zrobionych w Lhasie, z czasów jej ojca. Spędziła sześć lat prowadząc badania do książki, spotykając się potajemnie z ponad 70 osobami. Wielu bało się z nią rozmawiać. W 2006 r., kiedy oficjalnym zarządzeniem zamknięto blogi Oser, otworzyła blog na zagranicznym serwerze.

W 2007 r. Oser otrzymała nagrodę za wolność słowa od Norwegian Authors’ Union („Związku Autorów Norweskich”), ale nie mogła złożyć wniosku o paszport by wyjechać z Chin i odebrać nagrodę w Oslo. 10 marca 2008 r., gdy w Lhasie rozpoczęły się demonstracje i w efekcie przetoczyły się przez cały Tybet, nałożono na nią areszt domowy w Pekinie. Gdy władze uniemożliwiły Tybetańczykom kontaktowanie się ze światem, ze swojego mieszkania publikowała jak najbardziej szczegółowe sprawozdania z protestów. Hakerzy próbowali zablokować jej bloga, ale tłumaczenia jej raportów były publikowane w China Digital Times i Boxun i były nieocenionym źródłem informacji dla organizacji monitorujących sytuację w Tybecie.

Tekstom Oser zawsze grozi cenzura, a ona sama wydaje się niepokojąco wrażliwa na ingerencję władz chińskich. Ale Oser nie powstrzymuje nękanie albo groźby. Jest całkowicie prostolinijna w swoich poglądach i obserwacjach, i całkowicie zdecydowana by mówić otwarcie.

W wywiadzie udzielonym Radio Free Asia, Oser kiedyś opisała, jak przez wiele lat literaci i pracownicy sztuki Chińskiej Partii Komunistycznej “rewidowali Tybet, przemalowywali Tybet, wyśpiewywali od nowa Tybet, wytańcowywali od nowa Tybet, filmowali od nowa Tybet, rzeźbili od nowa Tybet… Obraz rzeczywistej historii został przerobiony, pokolorowany przez czerwoną ideologię. Wspomnienia pokoleń Tybetańczyków zostały zmienione”.

W wywiadzie udzielonym Asia Media, Oser wyjaśniła:
„Jako pisarka, czułam, że muszę pisać o tych rzeczach, o prawdziwym Tybecie, nie tym fałszywym, przedstawianym przez rząd”.

23 lipca 2008 r., Oser wniosła sprawę sądową przeciwko rządowi chińskiemu za uniemożliwianie jej podróżowania za granicę. 21 sierpnia została zatrzymana na 8 godzin przez policję w Lhasie, gdzie pojechała podczas igrzysk olimpijskich odwiedzić rodzinę. Została oskarżona o fotografowanie wojska i policji i zmuszona do opuszczenia domu matki.

Po wyjeździe napisała wiersz „Strach w Lhasie”

Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Miastem strachu.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Gdzie lęk ma dziś smak pięćdziesiątego dziewiątego,
Sześćdziesiątego dziewiątego i osiemdziesiątego dziewiątego razem wziętych.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
W której strach jest w oddechu, w biciu serca,
W milczeniu, gdy pragnie się mówić,
W uścisku w gardle.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Do której strach przyniosły ciężkozbrojne hordy,
Niezliczeni policjanci z karabinami,
Niepoliczalni tajniacy,
Oraz poruszająca nimi dniem i nocą potężna machina państwa.
Jeśli spróbujesz ich fotografować,
Wymierzą w ciebie karabin
Albo gdzieś powloką i nie dowie się nikt.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Gdzie strach zaczyna się u stóp Potali i rośnie na wschód ulicami tybetańskiej dzielnicy.
Wszędzie słychać budzący grozę stuk butów, ale za dnia nie widać nawet cieni.
Niewidzialni niczym demony w promieniach słońca,
Potęgują lęk, który potrafi odebrać zmysły.
Zdarzyło mi się otrzeć o kilku i chłód broni w ich dłoniach.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Której strach skanują dziś obiektywy na ulicach, w zaułkach,
Urzędach, w każdym klasztorze, w każdej świątyni.
Wszystkie te kamery,
Którym nie umyka nic,
Obracają się powoli, zaglądając nam w głowy.
„Zab zab dzie! Patrzą na nas”, tak się tu ukradkiem witamy, zduszonym szeptem.
Pospieszne pożegnanie z Lhasą,
Strach tego miasta rozdziera mi serce. Musiałam to napisać.

Robbie Barnett, profesor na Uniwersytecie Columbia, opisał Oser jako “humanistkę… autorkę walczącą, by opisać uczucia i doświadczenia jednostek, które spotkała w świecie, w którym wiele z ich najważniejszych wspomnień i pragnień zostało zakazane”.

W recenzji angielskiego tłumaczenia poezji Oser „Tibet’s True Heart” („Prawdziwe serce Tybetu”), High Peaks, Pure Earth napisał: “Oser jest wyjątkowym i potrzebnym głosem Tybetu. W palącym się domu Chińskiej Republiki Ludowej, Oser do tej pory zdołała znaleźć i wykorzystać każde wyjście ewakuacyjne i furtkę, by być słyszaną”.

Jakichkolwiek użyć słów, by opisać oddanie Oser dla sprawy Tybetańczyków, jest ono nadzwyczajne. Jej odważne, szczere i przenikliwe teksty, jak nigdy wcześniej, otworzyły okno dla doświadczeń Tybetańczyków w Tybecie i nieodwołalnie zmieniły obraz walki, rozgrywającej się między Tybetańczykami a rządem chińskim.

Oser mieszka w Pekinie wraz z mężem, wybitnym chińskim intelektualistą i obserwatorem spraw w Tybecie – Wang Lixiongiem. Teksty Oser po chińsku można przeczytać pod adresem http://woeser.middle-way.net/ wiele prac zostało przetłumaczonych na angielski przez High Peaks Pure Earth.

TT

źródło: http://studentsforafreetibet.org/