Geshe Lobsang Wangchuk (1914-1987)

Tybetański naukowiec i dysydent polityczny

Lobsang Wangchuk urodził się i wychował w koczowniczej rodzinie na wschodzie Tybetu. Zanim został mnichem wypasał jaki i owce. W miejscowym klasztorze, już jako mnich, nauczył się czytać i pisać. Po latach został uznanym tybetańskim naukowcem i buddyjskim nauczycielem. Był żarliwym zwolennikiem wolnego Tybetu. Z powodu popularności wśród Tybetańczyków władze chińskie uznały go za “niebezpiecznego” i w 1959 roku skazały na 10 lat więzienia.

Po wykonaniu kary Lobsang Wangchuk został zmuszony do ciężkiej pracy w fabryce cegieł w Nyethang (chiński: Nidang). Warunki w obozie pracy nie odbiegały od tych panujących w więzieniu, jednakże dały mu okazję do spotkania z dawnym współwięźniem, Paldenem Gjaco, jednym z najbardziej oddanych i znanych tybetańskich więźniów politycznych. Lobsang i Palden zostali przydzieleni do tej samej grupy robotników. Dzięki temu mogli rozpocząć zbiórkę informacji dotyczących polityki Chin w Tybecie oraz potajemnie przygotowywać plakaty i ulotki potępiające trwającą okupację. Materiały rozpowszechnili pierwszego dnia Losaru, Tybetańskiego Nowego Roku 1979, za cel obierając miejsca publiczne w Lhasie, w tym także rządową tablicę informacyjną, na której wywieszano rozporządzenia i rozkazy Komunistycznej Partii Chin i jej przewodniczącego Mao Tse Tunga.

Lobsang i Palden podjęli się śmiałego i odważnego czynu – zdecydowali się podpisać plakaty i ulotki, co wywołało spore poruszenie wśród mieszkańców Lhasy. I chociaż byli przesłuchiwani, nie aresztowano ich z obawy przed reakcją Tybetańczyków. Działalność Lobsanga i Paldena była pierwszą od 1959 roku publiczną krytyką polityki Chin w Tybecie.

O celach tych wszystkich działań Palden Gjaco pisze w swojej autobiografii „Ogień pod śniegiem” („Fire Under the Snow”):
“Robiliśmy to z dwóch powodów. Po pierwsze chcieliśmy stanąć na czele i obudzić odwagę w mieszkańcach Lhasy, których paraliżował strach i uniemożliwiał przeciwstawienie się chińskiej okupacji. Po drugie, chodziło o podważenie twierdzenia rządu chińskiego, że Konstytucja Chińskiej Republiki Ludowej gwarantowała prawo do swobody wypowiadania się.”

W 1981 roku Lobsang Wangchuk został ponownie aresztowany i skazany na trzy i pół roku więzienia. Z więzienia udaje mu się wysłać list do przebywającego na wolności Paldena Gjaco. W liście tak oto pisze:
„Chińczycy mówią mi, że od mojego aresztowania nikt już nie rozmawia o wolności. Próbują mi wmówić, że ty i ja jesteśmy jedynymi ludźmi, którzy chcą wolności. Dlatego przygotowujcie więcej materiałów i rozwieszajcie je na murach Lhasy. Niech nie milkną protesty.”

Po przeczytaniu listu Palden natychmiast rozpoczął przygotowania plakatów na większą skalę. Udało mu się rozpowszechnić je poza terenem obozu pracy. Jednakże wkrótce potem został ponownie aresztowany.
Lobsang Wangchuk został oskarżony o napisanie “Historii niepodległości Tybetu”, w której dowodził niepodległości swego kraju. Chciał ją rozpowszechnić na szeroką skalę. W konsekwencji został oskarżony o podburzanie Tybetańczyków i skazany na śmierć. Wyrok miał być wykonany w 1983 roku. Po licznych apelach i międzynarodowej presji wyrok zmieniono na karę 18 lat więzienia. W czasie licznych przesłuchań ze spokojem odmawiał przyznania się do “błędnych poglądów”.

W 1987 roku Lobsang Wangchuk został zamknięty w celi, bez jakiegokolwiek kontaktu z innymi więźniami. W wyniku brutalnych pobić i ciężkiej pracy stracił wzrok i władzę w rękach. Zmarł 4 listopada, dwa dni przed swoimi 73 urodzinami.

Odwaga Lobsanga zainspirowała nowe pokolenia tybetańskich aktywistów. Dała fundament i zapoczątkowała protesty Tybetańczyków w latach 1987-1993. W dzisiejszym Tybecie duch walki i sprzeciwu Lobsanga jest ciągle obecny.

Tłumaczenie: A.D.