Gyari Dorjee Yudon
Wojowniczka ruchu oporu Khampa
Dorjee Yudon to dzielna wojowniczka pochodząca z Nyarong we wschodnim Tybecie. Była drugą żoną lokalnego wodza, Gyari Gyurme Chipa, który został bezlitośnie zabity przez chińskich żołnierzy w 1956 roku. Trochę o jej życiu wiemy z relacji wielkiego przywódcy Khampaów – Atena, zamieszczonej w książce Jamyanga Norbu p.t. „Wojownicy Tybetu – Historia Atena i walki Khampów o wolność ich kraju”.
W roku 1956, Chińska Partia Komunistyczna zaczęła przeprowadzać „demokratyczne reformy” we wschodnim Tybecie. Według Atena reformy te były związane z „projektem na wielką skalę, by zlikwidować cały system społeczny, zwyczaje i religię”, zastępując tradycyjną strukturę miasteczek wspólnotami w stylu komunistycznym.
Urzędnicy Chińskiej partii byli bardzo dobrze zorganizowani i szybcy we wprowadzaniu reform, atakując przy tym lokalnych przywódców i innych prominentnych Tybetańczyków w każdym miasteczku. Członkowie chińskiej partii usiłowali znaleźć „kolaborantów”, próbując przekupić drobnych przestępców i niegroźnych chuliganów. Jednak zdecydowanie większa część z nich odmówiła współpracy z chińskim okupantem.
Przełomowy moment nadszedł, gdy chińscy żołnierze rozkazali wszystkim gospodarstwom domowym i innym wspólnotom oddać swoją broń. Urzędnicy chińskiej partii zaczęli „thamzingi” i „sesje walki”, podczas których każdy uznany za zamożnego lub wpływowego w społeczności był publicznie potępiany, bity i poniżany.
Działania te podsycały i tak silne już nastroje gniewu i frustracji Khampów, którzy doświadczyli długo trwającego konfliktu z Chińczykami jako, że Kham znajduje się przy granicy Tybetu z Chinami.
W tych dniach, podczas podróży w interesach Gyurme i jego rodziny do Dartsedo, chińscy żołnierze otoczyli Gyurme i zażądali by rzucił broń. Kiedy odpowiedział, że nie ma żadnej, został zastrzelony razem z żoną, matką, młodym synem i pomocnikiem rodziny.
Gdy tylko usłyszała o tym druga żona Gyurme, młoda kobieta, która nazywała się Dorjee Yudon, która w tym czasie załatwiała sprawy rodzinne w Górnym Nyarong, podjęła decyzję zorganizowania zbrojnej rewolty przeciwko Chińczykom. Przeprowadziła rekrutację żołnierzy wysyłając ich do innych zakątków Wschodniego Tybetu po to, żeby zachęcić innych Khampów do przyłączenia się do organizowanego ruchu oporu.
Była zręczną i niezmiernie odważną wojowniczką, która poprowadziła żołnierzy do walki. Prawdopodobnie sama była w męskim stroju, z pistoletem przypiętym u boku. Zaatakowała wiele posterunków, zmuszając chińskie wojsko do wycofania się do silnie ufortyfikowanego zamku zwanego „Smoczycą”. Przez cały miesiąc oddziały Dorjee Yundon atakowały zamek. Udało im się powstrzymać rozmieszczenie 600 żołnierzy wysłanych, by zastąpić tych zabitych podczas ataku. W końcu jednak 10.000 chińskich żołnierzy zostało wysłanych by odeprzeć jej wojsko. Uświadamiając sobie przewagę liczebną wojsk chińskich, cofnęła się aż do pobliskich wzgórz skąd kontynuowała nieustępliwie swoją walkę przeciwko Chińczykom.
Dorjee Yudon była inspiracją dla wielu wojowników z Kham. Ani Pachen (Dzień 36) mówi o Dorjee Yudon i jej postawie jako o jednym z powodów, o „katalizatorze” przyśpieszającym decyzję jej ojca o rozpoczęciu zbrojeń w celu przeciwstawienia się chińskiej okupacji.
A.M.
