Punkt widzenia
Elliot Sperling
Tybet nie należał do Chin w momencie, gdy armia Mao Zedonga wkroczyła do kraju i go zniewoliła.
Dla Tybetańczyków kwestia niepodległości ich kraju jest oczywista. Twierdzą, że Tybet istniał zawsze i z tego względu powinno tak pozostać. Chiński punkt widzenia jest dla Chińczyków równie oczywisty: Tybet stał się częścią Chin za panowania Mongołów i status kraju jako część Chin nie uległ zmianie. Prawda jest taka, że obydwa poglądy stoją w sprzeczności z historią Tybetu.
Tybetańczycy
Tybetańczycy twierdzą, że Tybet nigdy nie podlegał innemu państwu po tym jak w połowie XVII wieku dał się poznać jako dynamiczny i potężny kraj panujący nad imperium Państwa Środka. Poddanie się jakoby rządom Mongołów za czasów dynastii Yuan – XIII i XIVw. oraz rządom Mandżurów, chińska dynastia Qing – XVIII – XXw., jest współczesnym punktem widzenia powstałym na skutek niezrozumienia, przede wszystkim przez świat zachodni, osobistych kontaktów pomiędzy przedstawicielami obydwu dynastii, a wybitnymi lamami tybetańskimi. Lamowie mieli służyć imperatorom wyłącznie jako duchowi mentorzy, co nie miało żadnego wpływu na niepodległy status państwa tybetańskiego.
Chińczycy natomiast uważają, że brak zrozumienia przez świat zachodni dotyczy istoty samych Chin: historia Chin to tysiące lat zunifikowanego wielonarodowościowego państwa, przy czym wszystkie te narodowości są chińskimi. Mongołowie, którzy zdobyli Chiny, byli w istocie rzeczy Chińczykami, stąd zdobycie przez nich Tybetu jest w konsekwencji zdobyciem go przez Chińczyków.
Fakty natomiast przedstawiają się następująco.
Nieprawdą jest, że stosunki Tybetu z Chinami sprowadzały się wyłącznie do kontaktów osobistych przywódców z lamami. Zachowane dokumenty oraz przekazy ustne historii dynastii podkreślają istnienie w Tybecie struktur rządowych Mongołów i Mandżurów. Tym samym, Tybet podlegał prawom i decyzjom podejmowanym zarówno przez przywódców Yuan, jak i Qing. Podczas ich rządów Tybet nie był niepodległym krajem. Jeden z przedstawicieli rządu tybetańskiego wezwany do Pekinu pod koniec XVIII wieku napisał wyraźnie w swoich wspomnieniach, iż podlegał decyzjom imperatorowi mandżurskiemu.
Jakkolwiek Tybet podporządkował się rządom Mongołów i potem Mandżurów, nigdy nie został przyłączony do Chin. Te same dokumenty, które wskazują na poddanie Tybetu wobec obydwu dynastii, podają także, że chińska dynastia Ming (rządząca w latach 1368-1644) nigdy nie miała kontroli nad Tybetem. Ciekawe, biorąc pod uwagę upór Chin w twierdzeniu, że ich zwierzchnictwo nad Tybetem trwa nieprzerwanie od XIII wieku. Co więcej, idea ta powstała dość niedawno, bowiem jeszcze na początku XX wieku chińscy pisarze generalnie datowali przyłączenie Tybetu do Chin na wiek XVIII. Określali status Tybetu za rządów Qing jako ‘zależność feudalną’, a nie jako integralną część Państwa Środka. Kiedy w 1911r. dynastia Qing upadła, Tybet ponownie stal się niepodległym krajem.
Chińczycy
Od 1912r. do momentu utworzenia w 1949r. Chińskiej Republiki Ludowej, żaden rząd chiński nie sprawował kontroli nad dzisiejszym Tybetańskim Regionem Autonomicznym. Rząd Dalajlamy samodzielnie sprawował władzę w kraju do roku 1951.
Chiny marksistowskie podpierając się żonglerką słowną stwierdziły, że kraj ten zawsze był jednolitym państwem wielonarodowościowym, a nie ośrodkiem imperiów.
Obecnie kładzie się szczególny nacisk na twierdzenie, że określenie „Han” odnosi się tylko do jednego z chińskich narodowości. W rzeczywistości etymologia słowa wskazuje, iż oznacza ono ‘chiński’. Był to świadomy zabieg konstruktorów tożsamości Chin w XX wieku. (W przeciwieństwie do rosyjskiego określenia ‘sowiecki’, który był terminem politycznym i odnosił się do mieszkańców Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, inaczej Związek Sowiecki).
Niewątpliwie jest coś na rzeczy w argumentacji obydwu stron, lecz ta po stronie Chin jest słabsza. Tybet nie należał, bowiem do Chin w momencie, gdy armia Mao Zedonga wkroczyła do kraju i go zniewoliła.
– The New York Times (autor jest Dyrektorem Ośrodka Studiów Tybetańskich na Uniwersytecie w Indianie, Wydział Studiów Azji Centralnej)
Tłum.: M.M.
